- २०८३ असोज २९ बिहीबार
काठमाडौँ । अमेरिका र इरानबीच केही साताभित्र संयुक्त राष्ट्रसङ्घको समर्थनमा तयार पारिएको मल ढुवानीसम्बन्धी योजनामा सहमति हुन नसके एसिया र अफ्रिकाका केही क्षेत्रमा खाद्य सुरक्षा सङ्कट उत्पन्न हुन सक्ने राष्ट्रसङ्घका एक उच्च अधिकारीले चेतावनी दिएका छन् ।
राष्ट्रसङ्घले होर्मुज जलडमरूमध्यबाट मलको सुरक्षित आवागमन सहज बनाउन गत मार्चमा कार्यदल गठन गरेको थियो । तर, उक्त योजनाअनुसारको संयन्त्र अझै कार्यान्वयनमा आउन सकेको छैन । राष्ट्रसङ्घका उपमहासचिव तथा राष्ट्रसङ्घीय परियोजना सेवा कार्यालयका कार्यकारी निर्देशक जर्ज मोरेइरा दा सिल्भाले अमेरिका र इरानबीच सहमति भएमा सातदेखि १० दिनभित्र यो संयन्त्र सञ्चालन गर्न सकिने बताएका छन् ।
अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष र विश्व बैंकको वार्षिक बैठकका क्रममा बैंककमा बोल्दै उनले आगामी केही साताभित्र सहमति हुनु अत्यन्त आवश्यक रहेको बताए । सहमति हुन नसके खेती लगाउने उपयुक्त समय गुम्ने र त्यसले कृषि उत्पादनमा गम्भीर असर पार्ने उनको भनाइ छ ।
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले अमेरिकी सेनाले हजारौँ व्यावसायिक जहाजलाई होर्मुज जलडमरूमध्य पार गर्न सहयोग गरेको बताएका छन् । अमेरिकाले समुद्री आवागमनमा अवरोध पुर्याउने इरानका प्रयासविरुद्ध कारबाही जारी राख्ने र विश्व अर्थतन्त्रलाई बन्धक बनाउने प्रयास स्वीकार नगर्ने उनको भनाइ छ । यस विषयमा ह्वाइट हाउस र बैंककस्थित इरानी दूतावासले तत्काल प्रतिक्रिया दिएका छैनन् ।
गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले आक्रमण गरेपछि इरानले होर्मुज जलडमरूमध्यमाथिको नियन्त्रण कडा बनाउने प्रयास गरेको छ । उक्त मार्गलाई अमेरिकामाथि दबाब सिर्जना गर्ने माध्यमका रूपमा प्रयोग गर्दै आएको इरानले अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दीको पनि सामना गरिरहेको छ ।
युद्धअघि विश्व बजारमा कारोबार हुने युरियाको करिब एक तिहाइ र समुद्री मार्गबाट ढुवानी हुने गन्धकको झन्डै आधा हिस्सा यही जलडमरूमध्यबाट आवागमन हुन्थ्यो । युरिया विश्वमा सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने रासायनिक मल हो भने गन्धक मल उत्पादनका लागि महत्त्वपूर्ण कच्चा पदार्थ हो। यो मार्ग विश्वको तेल आपूर्तिका लागि पनि प्रमुख समुद्री बाटो हो ।
वासिङ्टनस्थित अन्तर्राष्ट्रिय खाद्य नीति अनुसन्धान संस्थानका अनुसार द्वन्द्व सुरु भएको छ महिनाभन्दा बढी समय बितिसक्दा पनि खाडी क्षेत्रबाट मलको ढुवानी लगभग ठप्प छ । जुनको मध्यदेखि जुलाईको मध्यसम्म भएको युद्धविरामका बेला केही समुद्री ढुवानी पुनः सुरु भए पनि त्यसमा मलजन्य सामग्रीको हिस्सा अत्यन्त न्यून रहेको संस्थाले जनाएको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय वाणिज्य मण्डलको अगस्टमा प्रकाशित प्रतिवेदनअनुसार होर्मुज जलडमरूमध्यमा अवरोध जारी रहे अनाजको मूल्य ८१ प्रतिशतसम्म, तेलहन बालीको मूल्य ६६ प्रतिशतसम्म र पशुजन्य उत्पादनको मूल्य ३० प्रतिशतसम्म बढ्न सक्छ । मलको अभावका कारण किसानले समयमै खेती गर्न नसके कृषि उत्पादन घट्ने र खाद्यवस्तुको मूल्यमा थप दबाब पर्ने दा सिल्भाले बताएका छन् ।
प्रस्तावित योजनाअनुसार ओमानमा समन्वय केन्द्र स्थापना गरी जहाजको दर्ता, सुरक्षित आवागमन र ढुवानी व्यवस्थापन गरिनेछ । खाडी क्षेत्रका बन्दरगाहमा राष्ट्रसङ्घका अनुगमनकर्ताले स्थानीय अधिकारीसँग मिलेर जहाजमा सामान लोड गरिएको विवरण जाँच गर्नेछन् । दैनिक पाँचवटा जहाजलाई मात्र होर्मुज जलडमरूमध्य पार गराउन सके पनि अत्यावश्यक अवस्थामा रहेका देशमा मलको आपूर्ति कायम राख्न सकिने दा सिल्भाले बताएका छन् । यात्राका क्रममा जहाजको निगरानी गरिनेछ र कुनै देशले जहाज वा सामानबारे प्रश्न उठाए थप निरीक्षणसमेत गर्न सकिनेछ ।
जुनमा भएको अस्थायी युद्धविराम अन्त्य भएपछि अमेरिका र इरानले मध्यस्थकर्तामार्फत विभिन्न प्रस्ताव आदानप्रदान गर्दै आएका छन् । तर इरानका सर्त र उसमाथि लगाइएको आणविक कार्यक्रमसम्बन्धी विषयलाई सुरुदेखि नै सम्बोधन गर्नुपर्ने अमेरिकी अडानका कारण होर्मुज जलडमरूमध्य खुलाउने प्रयास अघि बढ्न सकेको छैन । दा सिल्भाले दीर्घकालीन शान्ति र समुद्री आवागमन सुनिश्चित गर्ने व्यापक सम्झौतासम्बन्धी वार्ता जारी रहे पनि मल ढुवानीको प्रस्तावित संयन्त्रलाई समानान्तर रूपमा सञ्चालन गर्न दिनुपर्ने बताएका छन् ।
होर्मुज जलडमरूमध्यको सङ्कटसँगै कालासागर क्षेत्रमा मालवाहक जहाजमाथि भइरहेका आक्रमण र लालसागरको प्रमुख समुद्री मार्गमा इरानसमर्थित हुथी लडाकुहरूको गतिविधिले पनि विश्व खाद्य सुरक्षामा जोखिम बढाएको छ । जलवायु सङ्कट र विभिन्न महत्त्वपूर्ण समुद्री मार्गमा एकैपटक उत्पन्न भएका अवरोधले खाद्यान्न आपूर्ति प्रणालीमाथि थप दबाब सिर्जना गरिरहेको दा सिल्भाले बताएका छन् ।
