- २०८३ असोज १९ सोमबार
काठमाडौँ । सन् २०२६ को चिकित्साशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार कार्ल डाइसेरोथ, पिटर हेगेमान र जर्ज नागेललाई संयुक्त रूपमा प्रदान गर्ने घोषणा गरिएको छ ।
नोबेल सभाले उनीहरूलाई प्रकाशद्वारा नियन्त्रित आयन मार्ग र प्रकाशआनुवंशिकीसम्बन्धी खोजका लागि पुरस्कार दिने निर्णय गरेको हो । यी खोजले जीवित मस्तिष्कमा स्नायु कोषहरूले स्मृति, भावना र व्यवहारलाई कसरी प्रभावित गर्छन् भन्ने अध्ययनका लागि नयाँ विधि विकास गरेको जनाइएको छ ।
जर्मनीका पिटर हेगेमान र जर्ज नागेलले एककोषीय शैवालमा ‘च्यानलरोडोप्सिन’ नामक विशेष प्रोटिन पत्ता लगाएका थिए । निलो प्रकाश पर्दा यो प्रोटिनमार्फत आयन प्रवाह हुने र कोषमा विद्युतीय संकेत उत्पन्न हुने उनीहरूको खोज थियो ।
अमेरिकाका कार्ल डाइसेरोथले यही प्रोटिनलाई स्नायु कोषमा प्रयोग गरी प्रकाशको माध्यमबाट स्नायु संकेत नियन्त्रण गर्न सकिने विधि विकास गरेका थिए । सन् २००५ मा उनले यसको सफल प्रयोग सार्वजनिक गरेका थिए भने दुई वर्षपछि जीवित मुसाको मस्तिष्कमा समेत यो विधि प्रयोग गरेका थिए ।
यो विधिलाई ‘प्रकाशआनुवंशिकी’ भनिन्छ । यसको प्रयोगबाट विशेष स्मृति, भावना र व्यवहार नियन्त्रण गर्ने स्नायु सञ्जालबारे अध्ययन गर्न सकिएको छ । स्नायु तथा मानसिक रोगसँग सम्बन्धित अनुसन्धानका साथै दृष्टिविहीनता भएका मानिसको दृष्टि पुनर्स्थापनाका प्रयासमा समेत यसको प्रयोग भइरहेको नोबेल सभाले जनाएको छ ।
नोबेल समितिका अनुसार प्रकाशआनुवंशिकीले मस्तिष्कको अध्ययन गर्ने तरिकालाई परिवर्तन गरेको छ र मानव मस्तिष्कले कसरी काम गर्छ भन्ने लामो समयदेखिको रहस्य बुझ्न नयाँ आधार तयार गरेको छ ।
