विश्व सिंह दिवस आज: घट्दो संख्याप्रति विश्वको ध्यानाकर्षण

काठमाडौँ । जंगली सिंहको घट्दो संख्या, उनीहरूको बासस्थानमा बढ्दो अतिक्रमण र संरक्षणको आवश्यकताबारे जनचेतना फैलाउने उद्देश्यले हरेक वर्ष अगस्ट १० मा विश्व सिंह दिवस मनाइन्छ । यो दिवसले सिंह संरक्षणमा विश्वव्यापी चासो बढाउन र उनीहरूका लागि सुरक्षित बासस्थान सुनिश्चित गर्न जोड दिँदै आएको छ ।

विश्वभर अहिले २५ हजारभन्दा कम जंगली सिंह मात्र बाँकी रहेको अनुमान छ । सिंह मुख्यतः अफ्रिका र भारतमा पाइन्छन् । ठूला बिरालो प्रजातिमध्ये सिंह सामाजिक समूहमा बस्ने एक मात्र प्रजाति हो । उनीहरू समूहमा बस्ने गर्छन्, जसलाई ‘प्राइड’ भनिन्छ । समूहका लागि सिकार गर्ने मुख्य जिम्मेवारी पोथी सिंहले सम्हाल्छन् ।

सिंहको अस्तित्वमा सबैभन्दा ठूलो चुनौती बासस्थानको विनाश र खण्डीकरण बनेको छ । बढ्दो मानव बस्ती, कृषि तथा अन्य विकास गतिविधिका कारण सिंहका प्राकृतिक क्षेत्र निरन्तर खुम्चिँदै गएका छन् । त्यस्तै, मानिस र वन्यजन्तुबीचको द्वन्द्व पनि सिंह संरक्षणको ठूलो समस्या हो । सिंहले स्थानीय बासिन्दाका गाईवस्तु मार्दा आक्रोशित मानिसले प्रतिशोधस्वरूप सिंहको हत्या गर्ने गरेका छन् ।

अवैध सिकार र वन्यजन्तुको अवैध व्यापारले पनि सिंहको संख्या घटाइरहेको छ । विशेषगरी सिंहका हड्डी तथा शरीरका अन्य अंगको अवैध कारोबारका कारण उनीहरूमाथि थप जोखिम बढेको छ ।

विश्व सिंह दिवस सन् २०१३ अगस्ट १० मा संरक्षणकर्मी डेरेक जुबर्ट र बेभर्ली जुबर्टले राष्ट्रिय भौगोलिक संस्था तथा ठूलो बिरालो संरक्षण अभियानसँगको सहकार्यमा सुरु गरेका थिए । सिंहको तीव्र रूपमा घटिरहेको संख्या रोक्न विश्वव्यापी संरक्षण प्रयासलाई एकीकृत गर्ने उद्देश्यले सुरु भएको यो अभियान पछि विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संरक्षण संस्थाले पनि अपनाएका छन् । अफ्रिकी सिंह तथा वातावरणीय अनुसन्धान संस्था लगायतका संस्थाले दिवसका अवसरमा सिंह संरक्षणसम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएका छन् ।

यस दिवसले सिंहको संरक्षण केवल वन्यजन्तु संरक्षणको विषय नभई पारिस्थितिक सन्तुलनसँग समेत जोडिएको विषय भएको सन्देश दिने गरेको छ । सिंहको सुरक्षित भविष्यका लागि प्राकृतिक बासस्थान संरक्षण, मानिस र वन्यजन्तुबीचको द्वन्द्व न्यूनीकरण, अवैध सिकार नियन्त्रण तथा स्थानीय समुदायको सहभागिता बढाउनुपर्ने आवश्यकता संरक्षणकर्मीहरूले औँल्याउँदै आएका छन् ।

विश्व सिंह दिवसका अवसरमा संरक्षण संस्थाहरूले सिंहबारे जनचेतना फैलाउन, संरक्षण अभियानमा सहयोग गर्न र प्राकृतिक बासस्थान जोगाउन विश्वभरका नागरिकलाई आग्रह गर्दै आएका छन् ।