काठमाडौँ । पछिल्लो १० दिनदेखि रुस र युक्रेनबीच जारी द्वन्द्वका कारण विश्वभर तेलको संकट उत्पन्न हुने देखिएको छ । पछिल्ला केही दिनयता तेलको मूल्यले प्रति ब्यारेल सय डलर नाघेको छ । यस्तो अवस्थामा यो तेल संकटको प्रभाव युरोपदेखि अमेरिकासम्म विश्वका सबै देशमा देखिएको छ । तर त्यस्ता अवसरहरूमा, अमेरिकाको नजर उसको दक्षिणी राज्य लुइसियाना र टेक्सासमा रहेको तेल भण्डारका गुफाहरूमा पर्छ । र अहिलेको अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीसँग आबद्ध अमेरिकालगायत केही देशले तेलको मूल्यलाई नियन्त्रण गर्न ६ करोड ब्यारेल तेल छोड्ने निर्णय गरेका छन् ।
बाइडेन प्रशासनले आफ्नो रणनीतिक तेल भण्डारबाट तीन करोड ब्यारेल तेल छोड्ने निर्णय गरेको छ । अमेरिकाको भौगर्भिक तेल भण्डार यति ठूलो छ कि यसले अमेरिकालाई आफ्नो तेल खपत र तेल बजारमा आपूर्ति व्यवस्थापन गर्न यस्तो कठिन समयमा अवसर प्रदान गर्दै आएको छ ।
नुन र तेल
अमेरिकाका यी तेल भण्डारहरू लुइसियानाको बेटन रोगदेखि टेक्सासको फ्रीपोर्टसम्म फैलिएका ६० भूगर्भीय गुफाहरूमा नुन चट्टानहरूमा अवस्थित छन् । कच्चा तेललाई जोगाउन नुन धेरै लाभदायक हुन्छ किनभने दुबै तत्वहरू एकसाथ मिसिदैनन् । यस्तो अवस्थामा यी गुफाहरू तेल भण्डारणका लागि एकदमै उपयुक्त मानिन्छन् । यी गुफाहरूमा ७०० मिलियन ब्यारेल कच्चा तेल भण्डारण गर्न सकिन्छ । अमेरिकी ऊर्जा विभागका अनुसार फेब्रुअरी २५ सम्म यहाँ ५८ करोड ब्यारेल तेल भण्डारण गरिएको छ । तर, जमिनमा धेरै देखिँदैन, केही इनार र पाइपहरू मात्र छन् । यी पाइपलाइनहरू हजारौं मिटर जमिनमुनि फैलिएका छन्, यसलाई पानीको बहाबको छोडेर तेल निकाल्न सकिन्छ ।
तर, नुन चट्टानमा बनेका यी गुफाहरू पूर्ण रूपमा स्थिर छैनन् । तिनीहरूको छत वा पर्खालहरू भत्किँदा मेसिनरीमा क्षति पुग्न सक्छ । यस्तो अवस्थामा मेसिनलाई निकै सावधानीपूर्वक राख्नुपर्छ । र तिनीहरूको मर्मतसम्भारमा पनि धेरै खर्च हुन्छ, जुन प्रति वर्ष २०० मिलियन अमेरिकी डलर हो ।
तर यसका कारण तेल आपूर्तिमा संकट आएपछि पनि अमेरिका आफ्नो प्रभावबाट बच्न सफल भएको छ । यति मात्र होइन, आवश्यक परेमा अमेरिकाले बाहिरबाट तेल नकिनिकन केही महिनासम्म आफ्नो ऊर्जा आवश्यकता पूरा गर्न सक्छ ।
अमेरिकाले किन तेलको भण्डार बनायो ?
यी तेल भण्डारहरू बनाउने तारहरू १९७३ मा योम किप्पुर युद्धसँग सम्बन्धित छन्, जसमा पश्चिमी देशहरूले इजरायललाई समर्थन गरेका थिए ।
यसबाट आक्रोशित अरब देशहरूले तेल दिन अस्वीकार गरे, जसले आर्थिक संकट निम्त्यायो । अरब राष्ट्रहरूको यो निर्णयका कारण तेलको आपूर्तिमा ठूलो कमी आएको थियो र सन् १९७४ सम्ममा कच्चा तेलको मूल्यमा चौगुना वृद्धि भएको थियो । यो संकटका कारण अमेरिकाले तेलको ठूलो अभाव झेल्नुपरेको थियो । अमेरिकी जनता आफ्नो गाडीमा तेल भर्न लाइनमा उभिनुपर्ने बाध्यता थियो । अवस्था यस्तो थियो कि पेट्रोल चोरी हुने डरले जनता बन्दुक बोक्न थालेका थिए । यस अवधिमा अमेरिकाको औद्योगिक संरचना सस्तो तेलमा निर्भर थियो र यस संकटका कारण यो चलनबाट बाहिरिने अवस्थामा पुग्यो ।
यसरी सन् १९७५ मा अमेरिकाले तेल बजारको अस्थिरताबाट जोगाउन रणनीतिक तेल भण्डार निर्माण गर्नुपर्यो, ताकि भविष्यमा त्यस्ता अवस्थाबाट अमेरिकी हित जोगाउन सकियोस् । र अमेरिकी ऊर्जा पूर्वाधार १९९१ खाडी युद्ध र २००५ मा क्याट्रिना तूफानको समयमा प्रभावित भएको थियो । तर यो रणनीतिक तेल भण्डारले अमेरिकालाई तेल आपूर्तिमा आएको कमीको पूर्ति गरेको थियो ।
-बिबिसीबाट









