- २०८३ असोज २ शुक्रबार
काठमाडौं । जापानमा १०० वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेर भएका मानिसको संख्या पहिलोपटक एक लाख नाघेको छ ।
जापानको स्वास्थ्य मन्त्रालयले मंगलबार सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार देशमा अहिले कम्तीमा १०० वर्ष उमेर पुगेका मानिसको संख्या १ लाख ७ हजार ६७७ पुगेको छ ।
यसमा महिलाको संख्या अत्यधिक छ । १०० वर्षभन्दा बढी उमेरका मानिसमध्ये करिब ९४ हजार ३०० महिला छन् भने पुरुषको संख्या करिब १३ हजार ४०० छ । अर्थात् यस उमेर समूहमा महिलाको हिस्सा करिब ८८ प्रतिशत रहेको छ । गत वर्षको तुलनामा १०० वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेरका मानिसको संख्या करिब ८ हजारले बढेको हो । जापानमा वृद्ध जनसंख्या लगातार बढ्दै गएसँगै सय वर्षभन्दा बढी उमेर बाँच्ने मानिसको संख्या पनि प्रत्येक वर्ष बढिरहेको छ ।
जापानीहरूको लामो आयुका पछाडि स्वस्थ खानपान, दैनिक जीवनमा सक्रिय रहने बानी, सहज स्वास्थ्य सेवा र नियमित स्वास्थ्य परीक्षणजस्ता कारण महत्वपूर्ण रहेको बताइएको छ ।
जापानमा महिलाको आयु पुरुषको तुलनामा लामो हुनुमा जीवनशैलीको पनि भूमिका रहेको बताइएको छ । सो पुस्ताका पुरुषमा धूमपान र मदिरा सेवनको दर बढी थियो । उनीहरू औद्योगिक तथा शारीरिक श्रम हुने काममा पनि बढी संलग्न थिए, जसको दीर्घकालीन असर स्वास्थ्यमा परेको मानिन्छ । उमेर बढ्दै जाँदा सामाजिक सम्बन्धले पनि फरक पारेको देखिन्छ । अवकाशपछि वा जीवनसाथीको मृत्यु भएपछि धेरै पुरुष सामाजिक रूपमा एक्लिँदै गएको देखिए पनि महिलाहरू परिवार र समुदायसँग तुलनात्मक रूपमा बढी जोडिइरहेका थिए । यसले उनीहरूको सामाजिक तथा मानसिक स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पारेको बताइएको छ ।
त्यस्तै, दोस्रो विश्वयुद्धको प्रभाव पनि जापानको अहिलेको वृद्ध जनसंख्याको लैंगिक संरचनासँग जोडिएको छ । युद्धका क्रममा जापानका करिब २३ लाख सैनिक मारिएका थिए, जसमध्ये अधिकांश पुरुष थिए । ठूलो संख्यामा पुरुषको मृत्यु भएपछि त्यस पुस्तामा महिलाको अनुपात बढेको थियो ।
तर लामो आयु भएका मानिसको संख्या बढिरहँदा जापानले अर्को ठूलो चुनौती जनसंख्या घट्ने समस्या भोगिरहेको छ । सन् २००८ मा करिब १२ करोड ८० लाख पुगेको जापानको जनसंख्या आगामी दशकमा तीव्र रूपमा घट्ने अनुमान गरिएको छ ।
सरकारी अनुमानअनुसार सन् २०७० सम्ममा जापानको जनसंख्या करिब ८ करोड ७० लाखमा झर्न सक्छ। यसको अर्थ केही दशकमा देशको जनसंख्या ४ करोडभन्दा बढीले घट्न सक्नेछ ।
हाल जापानमा जन्मिने प्रत्येक एक बच्चाको तुलनामा करिब दुई जनाको मृत्यु भइरहेको छ । जन्मदर घट्नु र वृद्ध जनसंख्या बढ्नुले देशको काम गर्ने उमेर समूहमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ । काम गर्ने मानिसको संख्या घट्दै जाँदा वृद्ध नागरिकका लागि सामाजिक सुरक्षा, स्वास्थ्य सेवा र अन्य सरकारी खर्चको बोझ बढिरहेको छ ।
जापानी सरकारले लामो समयदेखि जन्मदर बढाउन विभिन्न कार्यक्रम तथा सुविधा अघि सार्दै आएको छ। तर ती प्रयासका बाबजुद जनसंख्या घट्ने क्रम रोकिएको छैन ।
सन् २०२० देखि २०२५ सम्म पाँच वर्षको अवधिमा जापानको जनसंख्या करिब ३१ लाखले घटेको छ । सन् २०२० मा करिब १२ करोड ६१ लाख रहेको जनसंख्या सन् २०२५ मा घटेर करिब १२ करोड ३० लाखमा पुगेको थियो ।
सन् १९२० मा जनगणना सुरु भएयता यो जनसंख्यामा आएको सबैभन्दा ठूलो गिरावट भएको स्रोतले जनाएको छ। जनगणनाका तथ्यांकअनुसार समस्या देशका अधिकांश क्षेत्रमा फैलिएको छ । जापानका ४७ प्रान्तमध्ये ४५ प्रान्तमा सन् २०२५ मा जनसंख्या घटेको थियो भने दुई प्रान्तमा मात्र जनसंख्या बढेको थियो ।
यसरी जापान एकातिर सय वर्षभन्दा बढी उमेरसम्म बाँच्ने मानिसको संख्या बढिरहेको देशका रूपमा देखिएको छ भने अर्कोतिर जन्मदरमा कमी र जनसंख्या घट्ने चुनौतीसँग जुधिरहेको छ । वृद्ध जनसंख्याको बढ्दो हिस्सा र काम गर्ने जनशक्तिको घट्दो संख्या जापानको सामाजिक सुरक्षा तथा अर्थतन्त्रका लागि दीर्घकालीन चुनौतीका रूपमा देखिएको छ ।
