घिउ बारेका भ्रम र वास्तविकता: तौल बढाउनेदेखि मुटुको स्वास्थ्यसम्म

काठमाडौँ । घिउ खाँदा तौल बढ्छ, खाली पेट घिउ खाँदा शरीरको बोसो घट्छ, घिउले पेटको घाउ निको पार्छ वा घिउ खाँदा हृदयाघात हुन सक्छ भन्ने जस्ता फरक-फरक धारणा समाजमा सुनिँदै आएका छन् । कतिपय मानिस यस्ता धारणालाई विश्वास गरेर आफ्नो खानपानमा समेत लागू गर्छन्।

तर घिउबारे प्रचलित यीमध्ये कुन कुरा सही हुन् र कुन गलत ? चिकित्सक तथा पोषणविद्हरूले यसबारे फरक-फरक दाबीको तथ्य स्पष्ट गरेका छन् । घिउमा करिब ६० देखि ६५ प्रतिशत संतृप्त बोसो, २० देखि २५ प्रतिशत एकल असंतृप्त बोसो, ३ देखि ४ प्रतिशत बहुअसंतृप्त बोसो तथा केही भिटामिन पाइन्छ । शरीरका लागि आवश्यक बोसोसँगै घिउमा संतृप्त बोसो पनि पर्याप्त मात्रामा हुन्छ, जसले शरीरमा खराब कोलेस्ट्रोलको मात्रा बढाउन सक्छ ।

के घिउ खाँदा तौल बढ्छ ?

चिकित्सकहरूका अनुसार घिउ खाँदैमा मात्र तौल बढ्छ भन्ने हुँदैन । हृदयरोग विशेषज्ञहरुले कुनै पनि खाद्य पदार्थलाई पूर्ण रूपमा अमृत वा विषका रूपमा हेर्न नहुने बताउछन् । त्यसको मात्रा र नियमित सेवन महत्वपूर्ण हुने बताइएको छ । तर घिउ अत्यधिक मात्रामा खाँदा शरीरमा बोसो तथा खराब कोलेस्ट्रोलको मात्रा बढ्न सक्ने भएकाले सावधानी अपनाउनुपर्ने चिकित्सकहरू बताउछन् ।

के घिउले रक्तनली बन्द गर्छ ? 

घिउ खादा घिउ नै गएर मुटुका रक्तनलीमा जम्ने भन्ने धारणा सही होइन । तर अत्यधिक घिउ सेवनले शरीरमा बोसो बढाउन सक्छ । विशेषज्ञहरुका अनुसार शरीरमा अत्यधिक बोसो बढ्दा हृदयसम्बन्धी समस्या तथा मुटुमा क्षति पुग्ने जोखिम बढ्न सक्छ । त्यसैले घिउले प्रत्यक्ष रूपमा रक्तनली बन्द गर्ने नभए पनि यसको अत्यधिक सेवनले अप्रत्यक्ष रूपमा मुटुको स्वास्थ्यमा असर पार्न सक्छ ।

एक दिनमा कति घिउ खान सकिन्छ ?

पोषणविदका अनुसार स्वस्थ वयस्कले एक दिनमा सबै प्रकारका बोसो वा तेल गरी कुल २७ देखि ३० ग्रामसम्म सेवन गर्न सक्ने बताइएको छ । अमेरिकी हृदय संघले पनि दैनिक कुल ऊर्जामध्ये संतृप्त बोसोबाट प्राप्त हुने ऊर्जा ६ प्रतिशतभन्दा कम हुनुपर्ने सिफारिस गरेको छ । घिउ, मक्खन, पनिर, रातो मासु तथा अन्य पशुजन्य खाद्य पदार्थमा संतृप्त बोसो बढी हुन्छ । लामो समयदेखि भएका वैज्ञानिक अध्ययनहरूले संतृप्त बोसोले शरीरमा खराब कोलेस्ट्रोल अर्थात् एलडीएलको मात्रा बढाउन सक्ने देखाएका छन् । खराब कोलेस्ट्रोल बढ्दा हृदयसम्बन्धी रोगको जोखिमसमेत बढ्न सक्छ । उदाहरणका लागि, एक व्यक्तिलाई दैनिक २ हजार क्यालोरी आवश्यक पर्छ भने त्यसबाट संतृप्त बोसोबाट प्राप्त हुने ऊर्जा १२० क्यालोरीभन्दा बढी हुनु हुँदैन । घिउमा करिब ६० देखि ६५ प्रतिशतसम्म संतृप्त बोसो हुने भएकाले यसको अत्यधिक सेवनले खराब कोलेस्ट्रोल बढाउन सक्ने चिकित्सकहरूको भनाइ छ ।

के घिउले पेटको घाउ निको पार्छ ?

घिउमा पाइने एकल असंतृप्त र बहुअसंतृप्त बोसो शरीरका लागि आवश्यक हुन्छन् । घिउमा लिनोलिक अम्ल, बुट्रिक अम्ल तथा अन्य केही उपयोगी अम्ल पाइने र ती पाचन प्रक्रियामा सहयोगी हुन सक्ने चिकित्सकहरुको भनाइ छ । तर हृदयरोग विशेषज्ञहरुले घिउलाई औषधिका रूपमा प्रयोग गर्न नहुने चेतावनी दिएका छन्। घिउमा संतृप्त बोसोको मात्रा धेरै हुने भएकाले यसको सेवन सीमित गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । घिउले पेटको घाउ निको पार्छ भन्ने दाबीलाई पुष्टि गर्ने पर्याप्त चिकित्सकीय वा वैज्ञानिक प्रमाण भने उपलब्ध छैन ।

के खाली पेट घिउ खाँदा शरीरको बोसो घट्छ ?

खाली पेट घिउ खाँदा शरीरको बोसो घट्छ भन्ने धारणा चिकित्सकहरू गलत मान्छन् । घिउ खाँदैमा शरीरको बोसो घट्दैन। बरु घिउमा ६० देखि ६५ प्रतिशतसम्म संतृप्त बोसो हुने भएकाले अत्यधिक सेवनले खराब कोलेस्ट्रोल बढाउन सक्छ । त्यसैले खाली पेट घिउ खाँदा शरीरको बोसो घट्छ भन्ने दाबीको कुनै ठोस आधार नरहेको चिकित्सकहरूको भनाइ छ ।

के बालबालिकालाई घिउ दिनु राम्रो हो ?

चिकित्सकहरूका अनुसार सीमित मात्रामा घिउ बालबालिकाको विकासका लागि उपयोगी हुन सक्छ । घिउले बालबालिकाको स्नायु प्रणालीको विकास, छालाको स्वास्थ्य तथा पाचन प्रक्रियामा सहयोग गर्न सक्छ । बालबालिकाको शरीरमा हुने पाचन तथा चयापचय प्रक्रिया वयस्कको भन्दा फरक हुन्छ । घिउमा पाइने केही उपयोगी अम्लले बालबालिकाको पेटको स्वास्थ्यमा सहयोग पुर्‍याउन सक्छन् । घिउमा बोसोमा घुल्ने ‘ई’ र ‘के’ जस्ता भिटामिनसमेत पाइन्छन्, जसले बालबालिकाको वृद्धि र विकासमा सहयोग गर्न सक्छन् ।

के घिउ तेलभन्दा राम्रो हो ?

घिउलाई तेलभन्दा राम्रो भन्न सकिने ठोस आधार नरहेको चिकित्सकहरूको भनाइ छ । नियमित रूपमा तेलको सट्टा घिउ प्रयोग गरेर खाना पकाउनु स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन सक्छ । घिउमा पकाएको डोसा वा घिउसँग इड्लीजस्ता परिकार कहिलेकाहीँ स्वादका लागि खान सकिए पनि यस्ता परिकार पटक–पटक खानु उचित हुँदैन । घिउ तेलभन्दा राम्रो हो भन्ने प्रमाणित गर्ने ठोस वैज्ञानिक आधार छैन । जसरी घिउको सेवन सीमित गर्नुपर्छ, त्यसैगरी तेलको प्रयोग पनि आवश्यक मात्रामा सीमित गर्नुपर्ने चिकित्सकहरू बताउछन् ।

मधुमेह भएका व्यक्तिले घिउ खान मिल्छ ?

चिकित्सकहरूका अनुसार मधुमेह भएका व्यक्ति, शरीरमा अत्यधिक बोसो भएका व्यक्ति तथा उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिले घिउको सेवनमा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ । यस्ता व्यक्तिले घिउ पूर्ण रूपमा छाड्नु नै राम्रो हुन सक्छ । घिउमा केही उपयोगी अम्ल भए पनि कुनै खाद्य पदार्थको मूल्यांकन गर्दा त्यसका फाइदा र जोखिम दुवैलाई हेर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । विशेषगरी मधुमेह तथा उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिले घिउ सेवन गर्नुअघि आफ्नो स्वास्थ्य अवस्था र चिकित्सकको सल्लाहलाई ध्यान दिनुपर्ने चिकित्सकहरू बताउछन् ।

घिउ पूर्ण रूपमा हानिकारक वा सबैका लागि फाइदाजनक खाद्य पदार्थ होइन । यसको प्रभाव सेवन गर्ने मात्रा, व्यक्तिको स्वास्थ्य अवस्था र समग्र खानपानमा निर्भर गर्छ । घिउमा केही उपयोगी पोषक तत्व र बोसो भए पनि संतृप्त बोसोको मात्रा धेरै हुने भएकाले अत्यधिक सेवन गर्नु उचित हुँदैन । खाली पेट घिउ खाँदा शरीरको बोसो घट्ने वा घिउले पेटको घाउ निको पार्ने जस्ता दाबीलाई पुष्टि गर्ने पर्याप्त वैज्ञानिक प्रमाण छैनन् । त्यसैले घिउलाई औषधि वा स्वास्थ्य सुधारको विशेष उपायका रूपमा नभई सीमित मात्रामा प्रयोग गरिने खाद्य पदार्थका रूपमा लिन चिकित्सकहरूको सुझाव छ ।