- २०८३ कार्तिक २६ बिहीबार
काठमाडौँ । क्यान्सर एक घातक रोग । यो रोगसँगै यसको उपचार पनि पीडादायी छ । गरिब देशहरूमा, क्यान्सरको उचित उपचार नपाउँदा प्रत्येक १५ मध्ये एक बालबालिकाको मृत्यु हुन्छ । हालै ल्यान्सेट ओन्कोलोजी जर्नलमा प्रकाशित एक अनुसन्धानमा यो खुलासा भएको हो ।
गरिब देशहरूमा क्यान्सरबाट पीडित ० देखि २१ वर्ष उमेर समूहका ४५ प्रतिशत बालबालिकाको उचित उपचार नपाउँदा वा उपचारमा हुने जटिलताका कारण मृत्यु हुने गरेको अनुसन्धानले देखाएको छ । यो संख्या विकसित देशहरूमा ३-५ प्रतिशत छ । प्रतिवेदनका अनुसार क्यान्सरबाट पीडित ९० प्रतिशत बालबालिका गरिब देशमा बस्छन् । यहाँ उनीहरूको बाँच्ने सम्भावना २० प्रतिशतभन्दा कम छ ।
गरिब देशहरूमा उचित उपचार नपाउनुका धेरै कारणहरू छन् र उपचारमा जटिलताहरू छन् । जस्तै- उपचार महँगो छ । उपचारमा लाखौं रुपैयाँ खर्च हुन्छ । जनताले धान्न सक्दैनन् ।
साथै अर्को कर्ण कुपोषण पनि हो । गरीब देशहरूमा कुपोषण दर धेरै उच्च छ । बालबालिकाले पर्याप्त खाना नपाउँदा उनीहरुको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर रहन्छ । जसका कारण शरीरले क्यान्सरसँग लड्न सक्दैन । संयुक्त राष्ट्रसंघको प्रतिवेदन अनुसार सन् २०२२ मा ५ वर्ष मुनिका ४.५ करोड बालबालिका कुपोषणको सिकार हुनेछन् ।
क्यान्सरको उपचारले दृष्टि कमजोर हुने र स्मरणशक्ति गुमाउने गर्छ ।
क्यान्सरको उपचारमा प्रयोग गरिने केमोथेरापी, शल्यक्रिया र रेडिएसन थेरापीको साइड इफेक्टले बालबालिकालाई ठूलो नोक्सान पुर्याउँछ, जसका कारण उनीहरूलाई जीवनभर विशेष हेरचाहको आवश्यकता पर्न सक्छ । केमोथेरापी सुरु हुनेबित्तिकै बालबालिकाको रक्तकोशिकाको संख्या घट्छ, कपाल झर्ने, पखाला लाग्ने र चक्कर लाग्न थाल्छ ।
रेडिएसन थेरापीले बच्चाको मस्तिष्कको विकासमा पनि नकारात्मक असर गर्छ । जसका कारण हात–आँखाको समन्वय, आइक्यू लेभल, अध्ययन, स्मरणशक्ति, एकाग्रता बाहेक व्यवहार सम्बन्धी समस्या पनि सामना गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसैले ३ वर्षसम्मका बच्चामा ब्रेन ट्युमर भएमा डाक्टरहरूले रेडिएसन थेरापी प्रयोग गर्नबाट जोगाउँछन् ।
विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) का अनुसार विश्वमा हरेक वर्ष करिब १ करोड मानिसले क्यान्सरका कारण ज्यान गुमाउने गरेका छन् । यहाँ सबैभन्दा चकित पार्ने तथ्य के छ भने सन् २०१० को तुलनामा २०१९ मा क्यान्सरका कारण मृत्यु हुनेको संख्या २१ प्रतिशत बढी भएको छ । सन् २०१९ मा क्यान्सरका कारण एक करोड मानिसको मृत्यु भएको थियो । तर, अब समयमै पत्ता लागेमा क्यान्सरको उपचार सम्भव छ ।
केमोथेरापी
द्वितीय विश्वयुद्धको समयमा, अमेरिकी वैज्ञानिकहरूले पत्ता लगाए कि नाइट्रोजन तोरी लिम्फोमामा प्रभावकारी हुन सक्छ । यो युद्धमा प्रयोग भएको थियो, त्यसपछि यसको परीक्षण गर्न क्लिनिकल परीक्षण सुरु भयो । लेट-स्टेज लिम्फोसारकोमा (एक प्रकारको घातक क्यान्सर) भएका ४८ वर्षीय पुरुषलाई मिश्रणको १० डोज दिइयो, जुन मानक डोजभन्दा करिब २.५ गुणा बढी थियो, किनकि उसलाई कति दिने भन्ने कसैलाई थाहा थिएन । दुई दिनभित्रै डाक्टरहरूले उनको ट्युमर सानो भएको र उपचारको अन्त्यसम्ममा हराएको थाहा पाए । यसरी केमोथेरापी सुरु भयो । यद्यपि, केमोथेरापी उपचार आधिकारिक रूपमा १९५८ तिर सुरु भयो ।
विकिरण उपचार
यसमा शरीर भित्रको ट्युमरमा सीधै विकिरण लगाएर क्यान्सरको उपचार गरिन्छ । मेसिनबाट निस्कने विकिरण तपाईंको सम्पूर्ण शरीरमा पर्छ। यसमा, बिरामीलाई मेसिनमा सुताइन्छ र एक्स-रे किरण वा विकिरण उहाँमाथि खस्छ । मानौं तपाईलाई पेटको क्यान्सर छ भने मेसिनको विकिरण तपाईको पेटको छाला हुँदै भित्र जान्छ । यसले तपाईंको शरीरलाई पनि हानि पुर्याउँछ । यसलाई बाह्य बीम रेडियोथेरापी पनि भनिन्छ ।
विल्हेम रोटजेनले सन् १८९५ मा एक्स–रेको आविष्कार गरे, जसको ४ वर्षपछि मात्रै एक्स–रे प्रयोग गरेर क्यान्सरको नयाँ उपचार पत्ता लाग्यो । स्विडेनी डाक्टर टोर स्टेनबेक र टेज स्जोग्रेनले विकिरण उपचार र छालाको क्यान्सर बीचको सम्बन्ध पत्ता लगाए, जुन पछि क्यान्सरको प्रमुख उपचार भयो ।
इम्युनोथेरापी
इम्युनोथेरापीलाई पहिलो पटक सन् १९९७ मा क्यान्सरको उपचारको लागि स्वीकृत गरिएको थियो । सोही वर्ष, इम्युनोथेरापी अन्तर्गत पहिलो मोनोक्लोनल एन्टिबडीले लिम्फोमा क्यान्सरको उपचारको लागि गरिन सिग्नल पाएको थियो । यद्यपि, पहिले १८९१ मा, विलियम बी कोलाई इम्युनोथेरापी पत्ता लगाउने पहिलो व्यक्ति थिए र उनले शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीको मद्दतले क्यान्सरको उपचार कसरी गर्न सकिन्छ भनेर संसारलाई देखाएका थिए । इम्युनोथेरापीको सहायताले करिब १५ प्रतिशत क्यान्सर रोगीको आयु ५ वर्षसम्म बढाउन सकिन्छ ।
फोटो इम्युनोथेरापी
यसमा धेरै सानो क्यान्सर कोशिकाहरू पनि सजिलै देखिने गर्दछ । यो उपचारपछि पनि बिरामीको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बलियो हुन्छ । वैज्ञानिकहरू भन्छन् कि थेरापीमा, सानो क्यान्सर कोशिकाहरू अँध्यारोमा छिटो चम्किनेछन् । डाक्टरले तिनीहरूलाई हेरेपछि सजिलै हटाउन सक्षम हुनेछन् । विज्ञहरू भन्छन्– अहिलेसम्म उपलब्ध थेरापीमा क्यान्सरका कोशिकाहरू शरीरमा रहन्छन् । जसका कारण छोटो समयमै बिरामीको ज्यान जाने खतरा भए पनि फोटो इम्युनोथेरापीको सहायताले बिरामी लामो समयसम्म बाँच्न सक्नेछन् ।
हार्मोन थेरापी
१९४१ मा, चार्ल्स हगिन्सले हार्मोन र क्यान्सर बीचको सम्बन्ध पत्ता लगाए। उनले पत्ता लगाए कि प्रोस्टेट क्यान्सरलाई टेस्टोस्टेरोन स्तर घटाएर वा एस्ट्रोजन उत्पादन गरेर हराउन सकिन्छ । यो विधिलाई हार्मोनल थेरापी भनिन्छ । ८५ देखि ९० प्रतिशत उन्नत चरणको प्रोस्टेट क्यान्सर बिरामीहरूमा, यो थेरापीले शरीरमा ट्युमर फैलिनबाट रोक्छ, जसले गर्दा बिरामीको आयु बढ्छ ।
डब्लुएचओको अनुसन्धान अनुसार करिब एक तिहाइ क्यान्सर सुर्ती सेवनबाट हुने गरेको छ । तीन वैज्ञानिकहरू, अर्न्स्ट वाइन्डर, इभर्ट्स ग्राहम र रिचर्ड डलले सन् १९५० मा पहिलो पटक चुरोटको सेवन र फोक्सोको क्यान्सरबीचको सम्बन्ध पत्ता लगाएका थिए । सिगरेटको धुवाँमा पाइने रसायनले क्यान्सर निम्त्याउन सक्छ भन्ने धेरै प्रयोगहरूले पुष्टि गरेका छन् । आज करिब ८० प्रतिशत फोक्सोको क्यान्सर धुम्रपानको कारणले हुन्छ ।
नेचर जर्नलमा प्रकाशित अनुसन्धानका अनुसार कम उमेरमा क्यान्सर हुने सबैभन्दा ठूलो कारण भनेको हाम्रो जीवनशैली हो । ग्लोबल क्यान्सर अब्जर्भेटरीको तथ्याङ्क अनुसार, स्तन, प्रोस्टेट र थाइरोइड क्यान्सर ५० वर्षको उमेर अघि धेरै सामान्य छन् । विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) का अनुसार विश्वभर क्यान्सरका कारण प्रत्येक मिनेट १७ जनाको मृत्यु हुने गरेको छ ।
