- २०८३ कार्तिक २६ बिहीबार
काठमाडौँ । अमेरिकासँगको चिप युद्धलाई तीव्रता दिँदै चीनले अब नयाँ निर्णय गरेको छ । सेमिकण्डक्टर उद्योगका लागि अति आवश्यक दुई वस्तुको निकासीमा प्रतिबन्ध लगाउने तयारी थालेको छ ।
नयाँ नियमअनुसार अब ग्यालियम र जर्मेनियम निर्यातका लागि विशेष लाइसेन्स लिनुपर्नेछ । यी रासायनिक तत्वहरू चिप्स र सैन्य उपकरणहरूमा प्रयोग गरिन्छ ।
अमेरिकाले उन्नत माइक्रोप्रोसेसर टेक्नोलोजीमा आफ्नो पहुँच सीमित गरेको बेला चीनले यो कदम उठाएको हो ।
चीन संसारको सबैभन्दा ठूलो खेलाडी
चीन हाल विश्वमा ग्यालियम र जर्मेनियमको आपूर्तिमा सबैभन्दा ठूलो खेलाडी हो । क्रिटिकल कच्चा माल गठबन्धनका अनुसार, चीन लगभग ८० प्रतिशत ग्यालियम र ६० प्रतिशत जर्मेनियमको विश्वको सबैभन्दा ठूलो उत्पादक हो ।
यी रासायनिक तत्वहरूलाई 'माइनर धातु' भनिन्छ । यी धातुहरू सामान्यतया प्रकृतिमा पाइँदैनन्, बरु तिनीहरू प्रक्रिया अन्तर्गत अन्य धातुहरूबाट निकालिन्छन् ।
अमेरिका बाहेक जापान र नेदरल्याण्डले चीनलाई चिप प्रविधि निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएका छन् । जापान र नेदरल्याण्ड्स एएसएमएलका लागि मुख्य चिप उपकरण निर्माताहरू हुन् ।
विज्ञहरुले चीनको घोषणा आकस्मिक नभएको बताउदै नेदरल्याण्ड लगायत अन्य धेरै देशहरूले पहिले नै चिनियाँ निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएको बताएका छन् ।
यो चीनको सरल निर्णय भएको टिप्पणी गरिएको छ । चीनले आफुले चिप्स नपाउने भएपछि चिप्स बनाउनको लागि आवश्यक सामग्री नदिने बाटोमा चीन पुगेको देखिन्छ ।
ग्यालियम आर्सेनाइड ग्यालियम र आर्सेनिकको यौगिक हो जुन उच्च आवृत्ति कम्प्युटर चिपहरूमा प्रयोग गरिन्छ । साथै, तिनीहरू एलईडी र सौर प्यानलहरूमा पनि प्रयोग गरिन्छ ।
सीआरएमएका अनुसार विश्वका थोरै कम्पनीहरूले मात्र इलेक्ट्रोनिक सामानहरूमा प्रयोग गर्न सकिने स्तरमा ग्यालियम आर्सेनाइड उत्पादन गर्छन् ।
जर्मेनियम माइक्रोप्रोसेसर र सौर्य सेल बनाउन पनि प्रयोग गरिन्छ । यो भिजन चश्माहरू 'सेनाका लागि धेरै महत्त्वपूर्ण' बनाउन प्रयोग गरिन्छ ।
क्षेत्रीय आपूर्तिको विकल्प पनि हुनुपर्छ । उच्च गुणस्तरको अर्धचालकको महत्त्वलाई अतिआकलन गर्न गाह्रो छ र त्यो पनि जब चीनको प्रभुत्व हुन्छ । सायद यसलाई रिसाइकलको लागि जोड दिनुपर्छ ।
अमेरिकासँग जर्मेनियमको भण्डार छ तर ग्यालियमको भण्डार छैन । अमेरिकाले सूक्ष्म इलेक्ट्रोनिक्स र अन्तरिक्ष आपूर्ति श्रृंखलाको लागि आवश्यक ग्यालियम र जर्मेनियम लगायत क्षेत्रीय स्रोत महत्वपूर्ण तत्वहरूको लागि द्रुत रूपमा कदम चालिरहेको बताइन्छ ।
तर, चीनले लगाएको निकासी प्रतिबन्धको दीर्घकालीन प्रभाव भने सीमित रहनेछ ।
राजनीतिक जोखिम परामर्शदाता युरेशिया समूहले चीन ग्यालियम र जर्मेनियमको प्रमुख निर्यातकर्ता भएको तर कम्प्युटर चिप्स उत्पादनका लागि अत्यावश्यक सामग्रीको विकल्प रहेको बताएको छ।
समूहले उनीहरूको खानी र उत्पादन सुविधाहरू चीन बाहिर पनि अवस्थित रहेको बताएको छ ।
परामर्श समूहका अनुसार एक दशकअघि चीनले दुर्लभ पृथ्वीमा पनि त्यस्तै निर्यात प्रतिबन्ध लगाएको थियो । युरेशिया समूहका अनुसार एक दशकभन्दा कम अवधिमा धेरै निर्यातकर्ताहरू बढेका छन् र दुर्लभ पृथ्वी खनिजहरूको आपूर्ति श्रृंखलामा चीनको प्रभुत्व ९८ प्रतिशतबाट घटेर ६३ प्रतिशतमा पुगेको छ ।
गत वर्ष अक्टोबरमा, अमेरिकाले चीनमा चिप्स निर्यात गर्ने कम्पनीहरूले अमेरिकी उपकरण वा सफ्टवेयर प्रयोग गर्नेहरूलाई संसारको जुनसुकै ठाउँमा भए पनि इजाजतपत्र चाहिने नियम लागु गरेको थियो ।
अमेरिकामाथि चीनको आरोप
चीनले धेरै पटक अमेरिकाले प्रविधिको क्षेत्रमा एकाधिकार स्थापित गरेको आरोप लगाएको छ । यी आरोपहरूको मूलमा अमेरिकाले लगाएको आयातलाई नियन्त्रण गर्ने नियमहरू छन्।
हालैका महिनाहरूमा, चीनले अमेरिकी सेनासँग सम्बन्धित कम्पनीहरू, जस्तै एयरोस्पेस कम्पनी लकहिड मार्टिनमाथि प्रतिबन्धको घोषणा गरेको छ ।
यसैबीच, पश्चिमी शक्तिहरूले व्यापारमा चीनमाथिको निर्भरता घटाउनुपर्नेमा जोड दिइरहेका छन्। यो निर्भरता कच्चा पदार्थ र तयार वस्तु दुवैमा घटाउनुपर्ने उनको विश्वास छ ।
यो सबै गडबडीमा, अष्ट्रेलिया र क्यानडा जस्ता धनी देशहरूले खनिजहरूको सन्दर्भमा आफ्नो लागि अवसर खोजिरहेका छन् । अमेरिका र चीन जस्ता देशहरूले प्राकृतिक स्रोत र प्रविधिलाई हतियारको रूपमा प्रयोग नगर्न विज्ञहरूले चेतावनी दिँदै आएका छन् ।
पछिल्लो समय निर्यात नियन्त्रणको असर उद्योग वा उपभोक्ताका लागि त्यति विनाशकारी नहुने भए पनि यस प्रवृत्तिबाट आउने सङ्केतहरूमा ध्यान दिनुपर्ने विज्ञहरू बताउँछन् ।
