काठमाडौँ । बम शब्द सुन्दा विनाशको दृश्य आउँछ । तर यो नयाँ आविष्कार भने होइन । ११औं शताब्दीदेखि नै विश्वमा बमहरू छन् । तर १९११ मा लिबियामा बम विष्फोट हुनु अघि, ठूलो मात्रामा आक्रमण भएको कुनै रेकर्ड थिएन ।
प्रथम विश्वयुद्धको समयमा केही हवाई हमलाहरू भएका थिए, तर त्यतिन्जेलसम्म युद्धको समयमा ठूलो मात्रामा त्यस्ता आक्रमणहरूलाई अनुमति दिन हवाई उडान पर्याप्त रूपमा विकसित भएको थिएन ।
तर १९३७ मा तस्वीर परिवर्तन भयो । त्यस वर्ष, जर्मन र इटालियन विमानहरूले स्पेनको गुएर्निकामा आकाशबाट बम खसाले ।
यी बमहरूले गर्दा भएको विनाशले सारा संसारलाई ठूलो क्रोधले भरिदियो । प्रख्यात चित्रकार पाब्लो पिकासोले प्रख्यात चित्रकला बम हमलाको डरलाग्दो सम्झनालाई पुनर्जीवित गरेका थिए । दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा द्रुत रूपमा बमहरु विकसित गरिए ।
जर्मन लेफ्टवाफे (जर्मनीको वायु सुरक्षाका लागि जिम्मेवार) ले ब्लिट्जको समयमा एससि २५० बमहरू व्यापक रूपमा प्रयोग गर्यो, जबकि ब्रिटिश सेनाको मनपर्ने बमहरू ब्लकबस्टर थिए ।
दोस्रो विश्वयुद्धको बेला बेलायतविरुद्ध जर्मनीको बमबारी अभियानलाई ब्लिट्ज नाम दिइएको थियो ।
युद्धमा बम विस्फोट कत्तिको प्रभावकारी छ ?
वास्तवमा बमलाई शत्रुलाई हानि पुर्याउने सबैभन्दा प्रभावकारी हतियार मानिन्छ । ब्लिट्जको समयमा मात्रै २९ हजार टन बम खसालिएको थियो । यसमा ४३ हजार ५ सय मानिस मारिएका थिए । एकै समयमा, जर्मनीका ८० हजार मानिसहरू मित्र राष्ट्रहरूको बमबारीमा मरेका थिए ।
ब्लिट्ज आक्रमणबाट बाँचेका जोयस फेलेले भनेका छन्- यो धेरै डरलाग्दो थियो । मैले रातमा वर्षौंदेखि दुःस्वप्नहरू देखेँ । यो कुनै कालो, बाक्लो नरम चीजले मलाई निसासिरहेको थियो ।'
बमले पृथ्वीलाई कुरूप बनाउँछ
बमले ठाउँको रूप पनि बदल्छ वा कुरूप बनाउँछ भन्न सकिन्छ । बेलायती सहर कभेन्ट्री बम विष्फोटमा ध्वस्त भएको थियो र जर्मन सहर ड्रेसडेन लगभग पूर्ण रूपमा ग्राउन्ड भएको थियो । तीन वर्षमा यो सहरमा ४ हजार टन बम खसालिएको थियो । यस आक्रमणमा २५ हजार मानिस मारिएका थिए । तीमध्ये अधिकांश महिला र बालबालिका थिए ।
दोस्रो विश्वयुद्धमा अमेरिका, सोभियत रुस र जर्मनीबीच परमाणु बम बनाउने दौड सुरु भएको थियो ।
बम बनाउने वैज्ञानिक प्रतिभाको शिखर थियो, तर यसको पछाडि ठूलो विनाश पनि थियो । परमाणु बमले ठूलो विनाश निम्त्याउन सक्छ ।
सन् १९४५ मा अमेरिकाले जापानी सहर हिरोसिमा र नागासाकीमा आणविक बम खसालेपछि १२०,००० मानिस मारिएका थिए । विकिरणका कारण हजारौंको ज्यान गयो ।
यी सहरहरूमा बम खसालेका विमानका चालक दलका एक सदस्य थियोडोर भान कर्कले भने- 'बम खसाल्नुअघि यसले कस्तो विनाश निम्त्याउँछ भनेर कसैले अनुमान लगाउन सकेका थिएनन् ।'
आक्रमणबाट बाँचेका थोमस ताकाशी टेनेमोरी भन्छन्- 'आकाशमा ठूलो चमक थियो र त्यहाँ विनाश पनि थियो। बम विस्फोटपछि सुरुका दिनहरूमा मानिसहरूले आफू मर्नेछन् भन्ने सोचेका थिएनन् ।'
के यी भयानक बमहरूका कारण दोस्रो विश्वयुद्ध समाप्त भयो ? यस विषयमा विवाद छ । तर परमाणु युद्धको दृश्यले संसारलाई वर्षौंसम्म आतंकित बनाएकोमा कुनै शंका छैन ।
के आणविक हतियार भएका देशहरू पनि जोखिममा छन् ?
आणविक युद्धको विनाशलाई ध्यानमा राख्दै, आणविक हतियार विरुद्ध अभियान थियो । आणविक निशस्त्रीकरण अभियानका अध्यक्ष जोन रुडोकले सन् १९८२ मा भनेका थिए- 'सत्य यो हो कि आणविक हतियार भएको बेलायत जस्तो घना जनसंख्या भएको देशमा हामी अन्य कुनै देशको जस्तै जोखिममा छौं ।'
यद्यपि आणविक हतियारहरू १९४५ बाट प्रयोग गरिएको छैन, तिनीहरू अझै पनि विश्वभर विकसित भइरहेका छन् । हिरोशिमामा खसालेको गम बमभन्दा आजका केही आणविक वारहेडहरू ३०० गुणा बढी शक्तिशाली थिए ।
दक्षिण पूर्वी एसियाली देश लाओस अहिले सबैभन्दा बढी बम भएको देश मानिन्छ । यो देशले आफ्नो जनसंख्याको तुलनामा धेरै बम राखेको छ ।
भियतनाम युद्धको समयमा, अमेरिकाले लाओसको आकाशमा ५ लाख ८० हजार बम विस्फोट मिसनहरू उडाएको थियो ।
यस क्रममा २० लाख बम खसालेका थिए । अर्थात् जनसंख्याको हिसाबले हरेक व्यक्तिमा औसत आधा टन बम खसालेको थियो ।
घरेलु बम पनि कम छैनन्
घरेलु बमले पनि धेरै नोक्सान गर्न सक्छ । यी घरेलु बमहरूले १९९९ मा सोहो र लन्डनको अन्य भागहरूमा ठूलो विनाश निम्त्यायो । यससँगै आजको युगमा आत्मघाती बम विष्फोटको डर पनि उत्तिकै छ ।
आजको युद्धमा ड्रोन आक्रमण आक्रमणकारीका लागि कम खतरनाक मानिन्छ। तर आक्रमण गर्नेहरूमा यो निकै खतरनाक साबित हुन्छ । ड्रोनहरू छिट्टै पत्ता लाग्दैन । अचानक आक्रमण गर्छन् ।
-बिबिसी हिन्दीबाट









